تاریخچه ۸۵ ساله سیل در تبریز و مقابله با آن

گزارش از : شهرام صادق زاده (گزارشگر مهدآزادی)
در نخستین روزهای سال ۹۸، برخی از مناطق کشور بر اثر بارش های متوالی و جاری شدن سیل، دچار خسارت های قابل توجهی شدند که ناشی از سوء مدیریت و عدم برنامه ریزی اصولی در ساختار شهری بود.
شهر تبریز نیز در سال های بسیار دور، با سیل های بزرگی دست و پنجه نرم کرده است که از مهم ترین آنها می توان به سیل مهیبی اشاره کرد که ۸۵ سال پیش به وقوع پیوسته و خسارت های قابل توجهی به پیکر شهر وارد آورد، اما این شهر بر اثر تفکرات مدیریتی پس از آن نفس تازه ای کشید و توانست تا حدی در مقابل سیل مقاوم گردد.
در سال ۱۳۱۳ سیل بزرگی، شهر تبریز را فرا گرفت و در جریان آن به بسیاری از مراکز تجاری و مسکونی خسارت وارد نمود اما با تدابیر جدی و دلسوزانه شهردار و دولت وقت، تمهیدات موثری اندیشیده شد که آثار مثبت آن در مقابله با بلای طبیعی سیل تا به امروز ادامه دارد.
در پی بارندگی‌هایی که در ارتفاعات و نواحی شرقی حومه تبریز در بعد از ظهر روز هشتم مرداد ۱۳۱۳ رخ داد، سیل در مسیر رودهای قوری چای و میدان چایی سرازیر شده و بعد از تخریب موانعی همچون پایه‌های پل‌ها، سدها و دیواره‌های مسیل، در امتداد خیابان اصلی شهر جریان یافته و تمام ساختمان‌های اطراف آن را در خود گرفت.
این سیل که حدود دو ساعت جریان داشت و سه ساعت نیز طول کشید که به تدریج فروکش کند در ادامه به سمت نقاطی همچون ایستگاه راه آهن و قسمت‌هایی از محله‌های باغ گلستان، اهراب، شاه آباد و کوچه باغ سرازیر شده و به غیر از تخریب منازل و انبارهای کالا همچون سرای امیر، برخی از ساختمان‌های نظمیه، عدلیه، بلدیه و مقر ایالتی را نیز مختل کرد.
در حالی که کار تخلیه گل و لای و صخره‌های برجای مانده از سیل در سطح شهر ادامه داشت، حضور و نظارت شخص میرزا محمودخان جم ـ وزیر کشور کابینه فروغی – در تبریز نیز نکته قابل توجه این قضیه بود که باید به الگویی برای مسئولان امروز تبدیل شود.
یکی از نخستین اقداماتی که پس از بروز سیل صورت گرفت، مأموریت هیئتی از مهندسین شهرداری برای بازسازی مسیل‌ها بود، به طوری که احیای مسیل‌های «قوری چای» و «میدان چایی» از طریق خاکبرداری، بازسازی دیواره‌ها و تخریب ساخت و سازهایی که در آن‌ها انجام گرفته بود صورت گرفت، همچنین احداث سدهایی در نظامیه و دیگر نقاط از جمله اقداماتی بود که با تخصیص اعتبار ۲۰۰ هزار تومانی از سوی دولت آغاز شد.
یک سال پس از وقوع این سیل، ارفع الملک جلیلی- نخستین شهردار تبریز- تصمیم به ساخت سدی گرفت تا وقوع سیلاب‌های شهر را کنترل نماید… وی در آن سال‌ها با اختصاص دو میلیون تومان اعتبار، اقدام به عریض کردن مسیر ۱۲ کیلومتری رودخانه «میدان چایی» و «قوری چای» از غرب تا شرق شهر کرد.
جلیلی با اتمام این طرح پس از سه سال، شهر تبریز را برای همیشه از خطر سیل نجات داد و خوشبختانه این دیوار سنگی تا به امروز همچنان پابرجا بوده و نقش موثری در کنترل سیلاب های فصلی دارد.
برنامه ریزی مدون و اصولی برای مقابله با وقوع سیل، امری است که باید امروزه در دستور کار مسئولان و متولیان شهری و کشوری قرار گیرد تا تمام شهرها در مقابل بلایای طبیعی ایمن تر شوند…امری که با توسعه امکانات، تکنولوژی و تفکرات مدرن عصر جدید، کمتر عملی می شود!
همچنین شهردار منطقه ۱ تبریز از ایمن سازی مهرانه رود جهت جلوگیری از خطرات احتمالی خبر داد.
به گزارش روابط عمومی شهرداری منطقه ۱ تبریز، محمدرضا قربانیان تبریزی طی بازدیدها از مسیر مهرانه‌رود و بررسی وضعیت موجود، جهت جلوگیری از وقوع احتمالی سیل با نظر کارشناسان مربوطه دستور ایمن‌سازی این مسیر در حوزه منطقه ۱ را صادر کرد.
قربانیان تبریزی اظهار داشت: این مسیر به دلیل تجمیع نخاله و ماسه های موجود که در جریان بارندگی در طول این مدت باعث مسدود شدن آب جاری شده بود، نیاز به ایمن سازی و ساماندهی وضعیت موجود داشته است.
وی افزود: در این محدوده اقدامات لازم انجام، مسیرهای مسدود شده آزاد و خروج آب با سرعت توسط حوزه معاونت خدمات شهری منطقه تسهیل شد.
به گزارش ایرنا، مدیرکل هواشناسی آذربایجان‌شرقی گفت: میانگین بارش در استان در سال آبی جاری نسبت به بلند مدت، ۳/۶۲ درصد افزایش یافته است.
علی دولتی مهر، افزود: میانگین بارش در آذربایجان‌شرقی در این مدت ۶/۲۷۲ میلی ‌متر به ثبت رسیده است در حالی که میانگین بارش در بلند مدت ۱۶۸ میلی متر بود.
وی با بیان اینکه میانگین بارش سال آبی جاری حدود ۱/۳۴ درصد افزایش یافته است، یادآوری کرد: میانگین بارش در سال آبی گذشته در این مدت ۳/۲۰۳ میلی متر ثبت شده است.
مدیرکل هواشناسی آذربایجان‌شرقی اظهار داشت: تاکنون این استان حدود ۷/۹۵ درصد از بارش سالانه خود را دریافت کرده و بارش سال آبی کامل گذشته حدود ۸/۲۸۴ میلی متر بود.
وی گفت: میزان بارندگی ثبت شده در سال آبی جاری از شهرستان تبریز ۴/۲۵۶ میلی متر بوده که نسبت به سال آبی گذشته ۱/۲۷ درصد و نسبت به بلند مدت ۶۲ درصد افزایش داشته است.
به گزارش تسنیم، مسئول هنرهای تجسمی حوزه هنری آذربایجان‌شرقی گفت: مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری در نظر دارد تا با برپایی نمایشگاه همراه با حراج آثار منتخب هنری، عواید فروش این آثار را به آسیب‌دیدگان سیل اخیر در کشور اختصاص دهد.
مینا نیک رزم اظهار داشت: حوزه هنری از کلیه هنرمندان برای شرکت در این حرکت خیرخواهانه دعوت به عمل می‌آورد آثار خود را تا پایان روز جاری (دوشنبه) به منظور ارائه در نمایشگاه به واحد تجسمی ارسال کنند.
نیک‌رزم خاطرنشان کرد: بدیهی است تمامی عواید فروش این حراج به آسیب‌دیدگان سیل اخیر اختصاص خواهد یافت.
همچنین به گزارش نصر، مدیر دفتر منطقه‌ای ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: در پی بارش های متداول تراز دریاچه ارومیه افزایش یافته است.
خلیل ساعی گفت: در آذربایجان‌شرقی بارش ها نعمت الهی تراز آبی دریاچه ارومیه را بالا برد.
وی با بیان اینکه تراز آبی این دریاچه امسال به ۱۲۷۱.۱۹ رسیده است، اظهار داشت: ارتفاع دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته ۴۵ سانتی متر افزایش یافته است.
وی افزود: وسعت دریاچه ارومیه از ۲۲۷۶ کیلومتر مربع به ۲۷۴۱ کیلومتر مربع رسیده است و سه میلیارد و صد و سی میلیون متر مکعب به حجم آب دریاچه ارومیه افزوده شده است.
ساعی با تاکید براینکه زلزله مهمترین معضل آذربایجان‌شرقی است، گفت: همیشه در مانورها زلزله را به سمت عینالی می کشانیم تا متوجه شویم در روز مبادا خانه ها و ساختمان ها چه نواقصی دارند‌.
وی افزود: موضوع زلزله تبریز بسیار مهم است و باید برای مواجهه با آن برنامه ریزی انجام شود.
عضو شورای اسلامی شهر تبریز نیز با ارایه گزارشی از حضورش در مناطق سیل زده آق قلا استان گلستان گفت: چیزی به عنوان رهبری مدیریت بحران نداریم.
فریدون بابایی اقدم با اشاره به اینکه اصلی ترین مخاطره در شهر تبریز زلزله است، اظهار داشت: باید بیش از ۹۰ درصد تلاش خود را در بحث حاشیه نشینی و توجه به زلزله معطوف کنیم.
فریدون بابایی اقدم، با بیان اینکه چیزی به عنوان رهبری مدیریت بحران در آق قلا ندیدم، گفت: توزیع اقلام بخش خیلی کوچکی از مدیریت بحران است که روی آن هم برنامه ریزی کامل نداریم!
وی اذعان داشت: بعد از وقوع سیل مشخص شد دریچه سد وشمگیر بیش از ده سال است که خراب است و هیچ اراده ای برای تعمیر وجود نداشته است.
بابایی اقدم با تاکید بر اینکه وضعیت شهر تبریز با آق قلا متفاوت است، چرا که در شهر تبریز و در منطقه بهشتی بارش باران باعث تخریب سه خانه شده است، گفت: با وقوع این اتفاق کوچک توانایی اسکان سه خانواده در شهر تبریز را نداریم، برای کل شهر چه برنامه ای داریم!
شهردار تبریز با بیان اینکه شهر تبریز نیازمند سدهای جذبی است، گفت: باتوجه به آسفالت خیابان‌ها و پشت بام خانه‌ها جایی برای جذب آب‌ها وجود نداشته و آب‌ها روان می‌شوند.
همچنین به گزارش ایسنا، ایرج شهین‌باهر اظهار کرد: تعدادی از مسیل‌های تبریز پر شده و به معبر تبدیل شده است. بسترهای رودخانه‌ها را باید آزاد سازی کنیم؛ چرا که در اکثر بسترها ساخت‌وسازهای غیر مجاز اتفاق افتاده است و بارش مستمر باران در صورتی سیل ایجاد می‌کند که مسیرهای جریان آب مسدود باشد.
وی با بیان اینکه فعالیت‌های شهرداری تبریز در سال ۹۷ بیشتر در زیر زمین بوده است، ادامه داد: شهرداری در سال گذشته هفت کانال احداث کرده است که در گذشته تبدیل به معبر شده بودند.
شهین باهر با انتقاد از اینکه اطراف تبریز پر از نخاله است، بیان کرد: شهرداری در احداث خیابان‌ها از سال گذشته از سنگفرش استفاده می‌کند که به جذب آب کمک می‌کند.

همچنین ببینید

سیستم‌های ایمنی و گرمایشی نوین در بازار تبریز نصب می‌شود

استاندار آذربایجان‌شرقی از پیش‌بینی تمهیدات ویژه برای جبران خسارت‌های ناشی از آتش‌سوزی در بازار تبریز …