بروز آسیب‌های نوپدید اجتماعی در بین دانش‌آموزان

۱۱

انسان موجودی جامعه زاد و جامعه زی است؛ یعنی از خلال موقعیت‌ها و تجارب اجتماعی است که می‌تواند استعدادهای بالقوه خود را متجلی نموده و آماده پذیرش نقش‌های اجتماعی شود، و برای انعکاس نقش‌های اجتماعی خود ناچار است، به برخی قواعد و دستورالعمل‌های اجتماعی (خواه رسمی، خواه غیررسمی) تن دهد .چنین ساز و کاری به وسیله جامعه برای فرد ساخته و پرداخته می‌شود و از طرق مختلف نهادهای اجتماعی و فردی آماده همنوایی با دیگر همنوعانش می‌شود.
اما به علل مختلف از جمله ویژگی‌های فیزیولوژیکی و ظرفیت استعداد فردی و شرایط محیطی، همه افراد به یک میزان تن به پذیرش قواعد جامعه نم‌ دهند؛ بدین سبب بحث عدم پذیرش یا تخطی از قواعد مصوب اجتماعی پیش می‌آید. در چنین حالتی که فرد نتواند خود را با این مصوبات همنوا کند، جامعه، با پدیده‌ای به نام انحراف یا کج‌روی یا آسیب اجتماعی مواجه می‌شود.
بر این اساس، روزی نیست که از طریق رسانه‌های جمعی، مصادیقی از این انحرافات منتشر نشود. بزهکاری، جرم و انحرافات اجتماعی دیگر، از جمله پدیده‌هایی هستند که زنگ‌های خطر را برای جامعه به صدا در آورده و موجبات تشویق افکار عمومی را فراهم ساخته و آحاد جامعه را در برابر یک مسئله اجتماعی بزرگ قرار می‌دهند. نمونه بارز آن، قتل، فحشاء، الکلیسم، اعتیاد، خودکشی و سرقت در جوامع بشری به خصوص ممالک صنعتی جهان است.
انحراف اجتماعی یک واقعیت و مسئله اجتماعی است که تاکنون از ابعاد گوناگون مورد توجه بوده است. در این زمینه تئوری‌های بسیار و تحقیقات فراوان انجام شده است.
جامعه شناسان درخصوص انحرافات اجتماعی تبیین‌های مختلفی ارائه داده اند که وجه مشترک آنها تأکید بر ارتباط بین همنوایی و کجروی در زمینه‌ها ی مختلف اجتماعی است. رفتاری که با هنجارهای یک خرده فرهنگ همنوایی دارد، ممکن است خارج از آن خرده فرهنگ کجروانه تلقی شود و فرد مشمول مجازات و تنبیه قرار گیرد.
آسیب‌های اجتماعی که به تعبیر بعضی از اندیشمندان حاصل و معلول مستقیم انقلاب صنعتی هستند، در اکثر جوامع وجود دارند و تاثیرات خود را می‌گذارند. اما آن چه جوامع مختلف را در این مورد از هم متفاوت می‌سازد، نوع نگرش این جوامع به علل به وجود آورنده آسیب‌ها و راهکارهای اصلاح و بهبود آن است. در مورد نگرش، آن چه مهم است این که این آسیب‌ها چرا به وجود آمده‌اند؟ آیا وجود آسیب‌ها در جوامع امری لازم وضروری است یا می‌توان جامعه‌ای بدون آسیب داشت؟ پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم شناخت نظریه‌های مختلف جامعه‌شناسی و روان‌شناسی است که هر کدام سعی در تبیین مسائل، آسیب‌ها و بحران‌های اجتماعی از نظرگاه‌های مختلف دارند. این دیدگاه‌ها متاثر از باورهای سیاسی و اقتصادی هر جامعه است.
در مورد راهکارهای اصلاح و بهبود آسیب‌های اجتماعی هم نظرگاه‌های مختلفی وجود دارد. عده‌ای روش انکار و پرده‌پوشی را تجویز می‌کنند و عده‌ای دیگر به روش‌های پلیسی و سرکوب اعتقاد دارند. جوامعی هم وجود دارند که به این مسائل نگرشی علمی و منطقی دارند و سعی می‌کنند با قبول وجود این آسیب‌ها، علت آن‌ها را با استفاده از روش‌های علمی بشناسند و برای حذف یا به حداقل رساندن آن‌ها از روش‌های منطقی سود ببرند. این جوامع، آنهایی هستند که در آن‌ها انباشت علمی صورت گرفته و در اثر ارتباط با فرهنگ‌های مختلف به سطحی از آگاهی رسیده‌اند که به حق آزادی و برابری انسان‌ها و حق برخورداری تمامی انسان‌ها از حقوق مادی ومعنوی اعتقاد داشته باشند.
انسانها در فراز و نشیب‌های تاریخ همیشه از دردها و آسیب‌های اجتماعی بسیاری رنج برده‌اند و همواره در جستجوی یافتن علل و انگیزه‌های آنها بوده‌اند تا راه‌ها و شیوه‌هایی را برای رهایی از آنها بیابند. از مجموعه این آگاهی‌ها و تجربه‌ها و آموخته‌ها، توانسته‌اند زمینه‌های مطالعاتی و رشته‌های مختلفی را برای تبیین بی‌هنجاریها و نابسامانی‌های زندگی اجتماعی پی‌ریزی کنند. حاصل این کار پیدایی دانش آسیب‌شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی انحراف) است. آسیب‌شناسی اجتماعی مطالعه بی‌نظمی‌ها و آسیب‌های اجتماعی همراه با علل و انگیزه‌های پیدایی آنها و نیز شیوه‌های پیشگیری و درمان این پدیده‌ها، به انضمام مطالعه شرایط بیمارگونه اجتماعی است؛ زیرا خاستگاه اصلی تبهکاری را باید در کل حیات اجتماعی از قبیل: فقر، تورم، گرانی، بیکاری، فقدان امنیت مالی و حقوقی و دیگر عواملی که باعث محرومیت می‌شوند جستجو کرد که زمینه مساعدی را برای انواع مختلف آسیب‌های اجتماعی چون: خودکشی، سرقت، اعتیاد به مواد مخدر، الکلیسم، طلاق، گدایی و… فراهم می‌آورند. از این رو مفهوم آسیب‌شناسی گستره وسیعی پیدا می‌کند و از ابعاد ارزشی و کاربردی فراوانی برخوردار می‌گردد.
در پژوهش حاضر بررسی آسیب‌های نوپدید اجتماعی در بین دانش‌آموزان به عنوان قسمتی از انحرافات آنان مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که بین عوامل خانوادگی، میزان تحصیلات مادر، گروه همسالان و میزان دینداری با آسیب‌های نوپدید اجتماعی رابطه معنی‌داری داشته و سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، سرمایه اقتصادی با آسیب‌های نوپدید اجتماعی رابطه نداشته‌اند. و از بین متغیرهای زمینه‌ای (محل سکونت، نوع مدرسه، رشته تحصیلی، سن و پایه تحصیلی) هیچکدام با آسیب‌های نوپدید رابطه نداشته و همچنین در تحلیل مدل رگرسیونی آسیب‌های نوپدید اجتماعی، ۸۶ درصد متغیر وابسته توسط متغیرهای وارد شده تبیین شده است. از میان متغیرهای مستقل نیز متغیرهای عوامل خانوادگی از متغیرهایی بودند که، دو بار وارد معادله شده‌اند. بعد از آنها میزان دینداری بیشترین نقش را در تبیین متغیرهای وابسته داشته‌اند. سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، گروه همسالان، سن و درآمد ماهانه خانواده از متغیرهای بود که در هیچکدام از مدل‌های رگرسیونی وارد نشده بود و بنابراین، این متغیرها کمترین میزان تأثیرگذاری را در تبیین متغیرهای وابسته داشته است.
اهداف جزئی:
۱-تعیین رابطه بین سرمایه اجتماعی و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۲-تعیین رابطه بین سرمایه اقتصادی و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۳-تعیین رابطه بین سرمایه فرهنگی و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۴-تعیین رابطه بین عوامل خانوادگی و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۵-تعیین رابطه بین عوامل فردی و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۶-تعیین رابطه بین گروه همسالان و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
۷-تعیین رابطه بین میزان دینداری و آسیب‌های نوپدید اجتماعی
نتایج به دست آمده از تحلیل چند متغیره برارزش رگرسیونی مدل‌های دوگانه پژوهش حاکی از آن است که در مدل اول متغیرهای وارده بر مدل نهایی (سن، درآمد خانواده، سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، میزان دینداری، گروه همسالان، عوامل خانوادگی) حدود ۸۶ درصد از تغییرات متغیر وابسته (آسیب‌های نوپدید اجتماعی) را تبیین می‌کنند. بقیه واریانس‌ها به وسیله عوامل ناشناخته که در این تحقیق نیامده است، تبیین و پیش‌بینی می‌شود.
به علاوه، متغیری که بیشترین اثر را بر روی متغیر وابسته داشته «عوامل خانوادگی» بوده و کمترین اثر متعلق به متغیر درآمد خانواده می‌باشد. متغیرهای که در مدل اول از مدل نهایی خارج شده سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، گروه همسالان، سن و درآمد خانواده بوده است. علت خارج شدن این متغیر از مدل نهایی عدم معنی‌دار بودن همبستگی بین دو متغیر عنوان می‌شود. پس به‌طور کل می‌توان معادله زیر را برای متغیر وابسته نوشت:
(میزان دینداری ۱۴/۰ درصد + عوامل خانوادگی ۸۵/۰ درصد + = آسیب‌های نوپدید اجتماعی )
همانگونه که در معادله فوق مشاهده می‌شود، متغیر وابسته (آسیب‌های نوپدید اجتماعی) بیشتر از همه متغیرهای دیگر از متغیر عوامل خانوادگی تأثیر می‌پذیرد و کمترین تأثیر بر روی متغیر وابسته مربوط به درآمد ماهانه خانواده بوده است.

ناصر صمدی
کارشناس ارشد تحقیقات آموزشی- شاخه علوم تربیتی

همچنین ببینید

لباس محلی درآذربایجان شرقی،زیبا اما کم رونق

لباس های محلی مشخصه و نماد فرهنگ، تاریخ، هویت و شناسنامه هر منطقه است که …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.