نماد های تاریخی، فرهنگی، صنعتی و اقتصادی را احیا کنیم (۲)

۹

اشاره:
شهر تبریز در طول تاریخ همواره سیمایی پرشکوه در ایران و جهان داشته و درجمع ممالک اسلامی به «قبه‌‌الاسلام» مشهور بوده و عنوان شاهراه و گذرگاه ورود به اروپا را به خود اختصاص می‌داده است.
این دیار کهن اخیرا توفیق یافته از سوی یونسکو به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال ۲۰۱۸ انتخاب شود و یک بار دیگر بر اریکه قبه‌الاسلامی تکیه زند.
آنچه در بهره‌مندی بیشتر از این فرصت تاریخی مهم است توجه و نگاه خاص به مقوله گردشگری می‌باشد که نیازمند برنامه‌ریزی علمی و ایجاد انگیزه و جلب همراهی عمومی در میان مردم تبریز است.
یکی از قابلیت‌های بالقوه شهر تبریز در زمینه گردشگری، وجود باغ گلستان است که به خاطر استقرار بر ویرانه‌های گورستان تاریخی گجیل و در برگرفتن مدفن عرفای نامدار به مقبره العرفا اشتهار داشته و از جایگاه والای تاریخی نزد اهالی آذربایجان بویژه شهروندان تبریزی برخوردار می‌باشد.
افسوس از این باغ پرخاطره و رشک‌بر‌انگیز، تنها درختان تنومند سر به فلک کشیده، و منظره‌هایی رقت‌انگیز از تجمع معتادان و بی‌خانمان‌ها دیده می‌شود و حسرتی اندوهناک از آن همه شکوه…
پیشآمد بی‌نظیر و ارزشمند «تبریز ۲۰۱۸» بهانه‌ای به دست می‌دهد تا به متولیان امر یادآوری شود که برای رونق دوباره باغ گلستان از این فرصت تکرارنشدنی استفاده کنند و برای برگرداندن عظمت دوبارۀ این باغ خیال‌انگیز، خلاقانه و توانمندانه تلاش کنند، و با استفاده از داشته‌ها و ظرفیت‌های موجود در احیای این پارک قدیمی بکوشند.
ساماندهی و بهسازی چهرۀ ناهنجار امروزی باغ گلستان با نگاه و رویکردی تازه و تاریخی- فرهنگی به تبریز، به عنوان زادگاه عارف نامدار حضرت شمس تبریزی، و طراحی دوباره الگوهای قدیمی، توسعه بیشتر فضای سبز و ایجاد امکانات رفاهی می‌تواند نگرش مردم و مسافران را نسبت به این باغ فراموش شده زیبا تغییر دهد.
امید که پیش از فرا رسیدن سال ۲۰۱۸ باغ گلستان، این دردانه تبریزی‌ها، تفرجگاه بی‌نظیر گردشگران داخلی و خارجی در قلب تپنده شهر باشد و در سایه سار درختان تنومند، در محیطی آکنده از عطر گل‌های اطلسی و در کنار استخرها و آب نماهای زیبای آن دوباره ترنم گلخنده‌های گوش‌نواز کودکان در فضای آن بپیچد…
این مقاله نگاهی حسرت‌برانگیز به تاریخچه پرشکوه این باغ زیبا دارد…

باغ گلستان چنان بی‌نظیر و پرآوازه بود که حتی نظر بسیاری از گردشگران خارجی را به خود جلب می‌کرد.
در مرداد ماه ۱۳۳۰ اورل هریمن فرستاده ویژه و معاون ترومن رئیس جمهوری آمریکا در سفری به ایران برای بررسی موقعیت منطقه آذربایجان در معیت وزیر راه به تبریز می‌آید.
هریمن در این مسافرت همراه دکتر منوچهر اقبال استاندار آذربایجان از باغ گلستان تبریز دیدن می‌کند.
وی پس از این برنامه و به خیال خود برای جلب محبت تبریزی‌ها به تمجید از باغ گلستان پرداخته و اظهار می‌دارد: مردم تبریز! باغ گلستان شما در زیبایی در خاورمیانه بی‌نظیر است.
روزنامه مهدآزادی که به سیاست مزورانه دولتمردان آمریکا واقف بود بلافاصله در شماره مورخ ۱۲ مرداد ۱۳۳۰ همزمان با درج پیام هریمن به اهالی آذربایجان که از رادیو تبریز پخش شده بود در بالای صفحه اول زیر تیتر درشت «آقای هریمن! بی‌نظیر بودن باغ گلستان تبریز برای ما افتخار نیست» می‌نویسد:
جمعه گذشته ناگهان خبر یافتیم که آقای اورل هریمن مشاور مخصوص مستر ترومن با معیت آقای بوشهری وزیر راه و سایر همراهان با هوایپما به تبریز وارد شدند و بلافاصله در باغ ملی (ارک) دسته‌گلی بر سر قبر سرباز گمنام نثار کرده و سپس جهت بازدید کارخانه‌های پشمینه و چرمسازی خسروی تبریز و از آنجا به باغ گلستان رفته و ناهار را در استانداری صرف کرده‌اند.
از قرار معلوم وضع باغ گلستان تبریز بیشتر جلب توجهشان کرده و گفته‌اند این باغ در خاورمیانه نظیر ندارد.
آری «جناب آقای هریمن ما هم اذعان داریم که این باغ بی‌نظیر است ولی آیا برای مردمی که اکثریت آن به نان شب محتاجند و برای کارگرانی که کارخانه‌های آنان در اثر الطاف بی نظرانه! گذشته دولت آمریکا از کار افتاده و نمی‌توانند محصول کارخانه‌های خود را در وطن‌شان رایج کنند چه افتخاری دارد که باغ گلستان آن نظیر نداشته باشد؟!
آقای هریمن! باغ گلستان موقعی برای ما ارزش دارد و وقتی ما می‌توانیم بوجود آن در خاورمیانه افتخار کنیم که عفریت فقر و فاقه سایه خود را از سر ما کوتاه کرده و اکثریت قریب‌باتفاق ساکنین این مرز و بوم نیز از چنگال خونین ذلت و پریشانی نجات یابند ولااقل شبی راحت سر به بالین گذارند و موقعی آب فواره‌های باغ برای ما دلنشین است که محلات دیگر شهر از بی‌آبی مردم سطل به دست این کوچه و آن خیابان را نگردند و از آب‌های گندیده و لجن‌آلود استفاده نکنند.
آقای هریمن! ما از استاندار خود کمال امتنان را داریم که شما را مانند جناب آقای مکی به خرابه‌های شهر و مسکن کارگران کارخانه‌های از کار افتاده و منازل ساکنین این شهر هدایت نکردند که شما نتایج ۵۰ سال تسلط جابرانه یک شرکت انگلیسی را در اقصی‌نقاط ایران ملاحظه کنید.
آقای هریمن! شما در پیام خود به آذربایجان وعده فرمودید که راه‌آهن این استان با وسایلی که به زودی از آمریکا وارد می‌شود تکمیل و دایر گردد و از این لحاظ نسبت به صادرات این استان کمک نموده و واردات آن نیز با مخارج کمی به دست آذربایجانیان می‌رسد ما در این مورد از شما کمال تشکر را داریم ولی شما دیگر مایل نشوید که واردات ما مانند سابق از پیراهن و لباس کهنه‌های آمریکایی و اسباب‌بازی و شانه سر و اسباب توالت و هزاران الم شنگه‌های دیگر که هستی ایران و ایرانی را بر باد داده است تشکیل یابد در غیر این صورت باید فاتحه این استان نیمه جان را خواند ما امیدواریم که با تشریف‌فرمایی شما به ایران دیگر این قبیل کم‌لطفی‌ها که به نام کمک! به ایران انجام می‌یافت تکرار نشده و حقیقتا مایل باشید که طبقات محروم و کارگران ایران در رفاه و آسایش بسر برند…
البته به خاطر داشته باشیم تا پیش از کودتای ننگین ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با طراحی مشترک انگلیس و آمریکا صورت گرفت چهره استعماری و استکباری آمریکا در ایران زیاد شناخته شده نبود و عمدتاً سیاست‎های استعماری انگلیس آماج حمله مردم به پا خاسته میهن‎مان بود. تنها عده کمی از روشنفکران و مبارزان آگاه به مسایل سیاسی دنیا همچون نویسندگان روزنامه مهدآزادی دست پلید سیاستگزاران کاخ سفید آمریکا را در پشت پرده حوادث و توطئه‎ها می‎دیدند.
اما آنچه که این روزها مایه دلگرمی برای بازگشت شکوه دوباره به باغ گلستان است اتفاق خوشایند و امید تازه‌ای است که در این باغ در حال شکل‌گیری است و انگیزۀ آن اجرای طرح یادمان شمس تبریزی است که با زیبایی و شکوه چشم‌نوازی در این باغ در دست انجام است و نفس تازه‌ای به باغ داده است.
اینک که تبریز عزیز با عنایات خاص رهبر معظم انقلاب و توجه ویژه دولت تدبیر و امید و مساعی شبانه‌روزی مسئولان استان و تلاش پیگیر مدیران شهری عظمتی بیش از گذشته را باز می‌یابد و به لحاظ موقعیت ویژه جغرافیای سیاسی خود جایگاهی غیرقابل انکار در عرصه فرهنگی و اقتصادی پیدا کرده است و به تعبیر مقام معظم رهبری این سرزمین سر ایران و مرکز ثقل کشور نام گرفته و به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال ۲۰۱۸ انتخاب شده است. جا دارد مقام تبریز به عنوان شهر نمونه گردشگری و به عنوان زادگاه حضرت شمس تثبیت گردیده از مرز شعار و افتخار به اینکه شمس از تبریز برخاسته است فراتر رفته و به عمل نزدیک شود.
وجود شمس تبریزی این چهره تابناک عرفانی که شکوفایی و اعتلای اندیشه مولانا در همه جهان مرهون همنشینی با وی شناخته می شود نام تبریز را بیش از پیش در میان گردشگران پررونق ساخته است و در صورت بهره‌برداری درست از این مزیت می‌توان تبریز را به قطب گردشگری کشور تبدیل کرد و دست‌اندرکاران امور هم از این موهبت شگفت که می‌تواند رونق و اقتصاد و جلال را به تبریز هدیه کند غافل نشده و تمهیدات مجدانه‌ای در فرهنگ‌سازی و تبلیغ آن به کار بندند. از این منظر می‌توان از باغ پرآوازۀ گلستان به عنوان مقبره‌العرفای تبریز به عنوان موثرترین گزینه برای برنامه‌ریزی درست و حتی تبلیغ‌های فراملی بهره برد و آنچنان که شهر قونیه در ترکیه با دستاویز قرار دادن وجود آرامگاه مولانا این عارف ایرانی، امتیازات فرهنگی و اقتصادی زیادی را به مردم کشور و شهرشان هدیه می‌دهند تبریز و آذربایجان نیز باید به عنوان مهد عرفان و زادگاه حضرت شمس تبریزی به شکوه و عظمت همیشگی خود نه تنها در داخل کشور بلکه در آن سوی مرزها بیفزاید.
بنابرآنچه که گفته شد در قدم اول باید دیوارها، نرده‌های اطراف باغ گلستان و درب ورودی آن را به شکل سابق بازسازی و نصب کرد. دیوارهایی که در گذشته چون حصاری امن در مقابل رفت و آمدهای ناهنجار، اطمینان‌بخش خانواده‌ها و کودکان بوده و ضمناً مانع ورود و جولان انواع وسیله نقلیه از موتور، ماشین و دوچرخه در داخل باغ بود. خلاصه عبور و مرور باید از یک یا حداکثر دو درب ورود و خروج تحت کنترل باشد و از ورود افراد ناباب جلوگیری شود.
برای تغییر ذائقه در اینجا تصویر آگهی شهرداری تبریز راجع به مناقصه ساختمان سردرب باغ گلستان مندرج در روزنامه مهدآزادی مورخ هفتم آبان ماه ۱۳۲۹ چاپ می‌شود.
آنچه که بیش از همه تهدیدی جدی برای اهالی این محله و بویژه برای گردشگران و مسافران است و قطعاً با به سامان نرسیدن آن یکی از آسیب‌ها و چالش‌های مهم تبریز در سال ۲۰۱۸ خواهد بود وضعیت‌ ناهنجار پشت دیوارهای باغ گلستان است پهن کردن بساط دست‌فروشان، مالخرها و رد و بدل کردن‌ اموال مشکوک و مسروقه در خیابان‌های مجاور باغ گلستان که به بازار گجیل منتهی می‌شود منظره بسیار ناخوشایندی به محل داده‌ است و این صحنه‌ها نیز تردید همشهریان و مسافران را در بهره‌مندی از باغ گلستان بیشتر کرده است.
یکی دیگر از جاذبه‌های دیدنی باغ گلستان، بنای قدیمی و زیبایی است که در ضلع شمالی باغ پرشکوه و عظمت تاریخی فرهنگی آن افزوده است و می‌توان از آن استفاده بهینه کرد. این بنا، ساختمان سابق کتابخانه ملی تبریز است که نمای بیرونی آن از نوعی سنگ تیشه‌ای متعلق به دهکده‌ای به نام اسپراخون واقع در دامنه کوه سهند است که با معماری بسیار زیبا و همانند معماری عمارت شهرداری تبریز است این شباهت تا حدی زیاد است که برخی بنای کتابخانه ملی سابق را تکه‌ای جدا شده از عمارت شهرداری قلمداد می‌کنند. این ساختمان دیدنی که در آبان ماه سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است به همت افراد خیر و همکاری مردم در سال ۱۳۱۳ به دلیل جایگاه تاریخی باغ گلستان در ضلع شمالی این باغ احداث شد و مورد استفاده انجمن شهر تبریز قرار گرفت و اگرچه در طول دوران گذشته دستخوش تغییر و تحول بسیاری شده است با این همه همچنان با عظمت و دیدنی است و در حال حاضر به عنوان خانه هنر تبریز و موزه کاریکاتور قاره آسیا با ظرفیت سالن آمفی تئاتر و سالن‌های انتظار بهترین گزینه برای اجرای برنامه‌های فرهنگی و تبلیغی به عنوان خانه فرهنگی و تاریخی است.
از دیگر امکانات باغ گلستان تبدیل یک ضلع از باغ به محل دائمی کتابفروشان است که کاری درخور تحسین و دیدنی است به نظر می‌رسد می‌توان با ساماندهی و بهسازی هر چه بهتر این غرفه‌ها، با طراحی و الگویی چشم‌نواز عظمت تاریخ و فرهنگ تبریز را به جلوه گذاشت و برای مسافران داخل و خارج هم تجمع کتابفروشان لذت‌بخش و دیدنی خواهد بود. از طرفی در همین ضلع باغ، ساختمان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان قرار دارد که می‌توان با طراحی‌های خلاقانه، این کانون را نیز بازسازی و با برنامه‌های متنوع از جذابیت استفاده آن برای شهروندان و حتی مسافران سود برد.
ناگفته نماند این پارک ملی با شکوه به یمن پیروزی انقلاب نامش به باغ فجر مزین شد ولی چون وضعیت فعلی و نابسامانی‌های آن در شان سوره مبارک فجر و دهه مبارکه فجر نیست ما نیز فعلا از نام قبلی آن استفاده می‌کنیم.
پایان خوش ماجرا

با کمال خوشوقتی مطلع شدیم در پی درج بخش اول این مقاله، شهردار منطقه تاریخی- فرهنگی منطقه ۸ تبریز نوید داده است در آینده برای بازسازی باغ گلستان تبریز اقدامات جدی از سوی شهرداری به عمل خواهد آمد.
با درج متن خبر ضمن سپاسگزاری از آقای مهندس محبوب تیزپاز شهردار محترم منطقه ۸ تبریز مطمئن هستیم شهروندان قدرشناس تبریز هم از توجه ویژه ایشان در خصوص بازگرداندن هویت تاریخی باغ خاطره‌انگیز گلستان استقبال نموده و آن را ارج می‌نهند.
همچنین به گزارش شهریارنیوز، شهردار منطقه ۸ از اجرای فاز نهایی محوطه سازی یادمان شمس در باغ گلستان خبر داد و افزود: با پایان فضاسازی‌های ویژه این المان، به زودی شاهد افتتاح محوطه سازی یادمان شمس خواهیم بود.
محبوب تیزپاز گفت: عملیات محوطه سازی یادمان شمس بصورت فشرده انجام شده و معاونت فنی و عمرانی منطقه ۸ نهایت تلاش را به منظور ایجاد محوطه ای زیبا و در خور شان این اثر به‌کار بسته اند.
وی افزود: هم اکنون احداث یادمان شمس تبریزی وارد اجرای فاز نهایی شده که با تکمیل محوطه سازی و احداث آب‌نماها و فضای سبز محدوده طرح، یادمان شمس تبریزی نقش یک عنصر نشانه ای و دعوت کننده در این محدوده را خواهد داشت.
شهردار منطقه ۸ با اشاره به این که باغ گلستان در گذشته ای نه چندان دور یکی از زیباترین پارک های شهر تبریز بوده است، گفت: هدف ما بازگرداندن هویّت تاریخی و خاطره انگیزی باغ گلستان قدیم بوده و در همین راستا در آینده اقداماتی از سوی شهرداری منطقه ۸ انجام خواهد پذیرفت.

همچنین ببینید

اما و اگرهای لباس فرم مدارس در آستانه سال تحصیلی جدید

تعیین لباس فرم برای مدارس با الگوی مشخصی برای هر مدرسه، اتفاق جدیدی نیست و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.