حکومت مخوف حزب بعث عراق از کودتا تا سقوط (۴)

   قسمت چهارم                                           از: صفاءالدین تبرّائیان

 این البته بخشی از بلایایی است که صدام بر سر عراق و عراقیان آورد چرا که پس از ارتکاب دومین حماقت بزرگ وی در حمله به یکی دیگر از همسایگانش- کشور عرب و مسلمان کویت- سرزمین بین‌النهرین را تبدیل به جهنم کرد. در جریان حمله ۳۳ کشور، زیر پوشش نیروهای ائتلاف بین‌الملل، برای بیرون راندن صدامیان از خاک کویت، تقریباً همه زیرساخت‌های عراق در خلال ۳۸ روز بمباران هوایی از بین رفت.
عراقیان در برهه‌ای پس از خاتمه جنگ دوم خلیج فارس سر به شورش نهادند. قیامی که به «انتفاضه شعبانیه» سرشناس گردید و طی آن موفق به کنترل و اداره امور ۱۴ استان از ۱۸ استان عراق شدند. حاکمیت بعث عفلقی در آستانه سرنگونی قرار گرفت، لیک شیوخ مرتجع عرب منطقه خلیج فارس و سیاستمداران آمریکایی هراسناک از قدرتمندی شیعیان، با وجود آن که در جای جای عراق قانون ممنوعیت پرواز به اجرا درآمده بود، رخصت استفاده ارتش عراق از بالگردها در مناطق پرواز ممنوع را دادند و این امر به مثابه چراغ سبزی برای سرکوب گسترده ملت مسلمان عراق تلقی شد. قوای گارد جمهوری (حرس الجمهوری) با توپ و تانک به شکار انقلابیون پرداختند و به ویژه در اعتاب مقدسه کربلا و نجف به کشتار وحشیانه مبارزان و مردم بی‌گناه مبادرت ورزیدند و ظرف مدت دو هفته، نیم میلیون نفر را به شهادت رسانده و در گورهای دسته جمعی مدفون ساختند.
ملت عراق با وجود مراقبت های امنیتی حکومت جبار عفلقی در مقاطع و بزنگاه‌های حساس تاریخی قیام نمود و البته هر بار شورشگری هدفمند آنها با قلع و قمع خونین انقلابیون سرکوب گردید. ضروری است دانسته شود بعثیان پس از آن که بر اثر کودتا در عراق به روی کار آمدند به تقویت مراکز و نهادهای اطلاعاتی به منظور کنترل دقیق مردم و خفه کردن هر حرکت مخالف و آزادیخواهانه‌ای مبادرت ورزیدند.
هنگام وقوع کودتای بعثیان، دو نهاد امنیتی در عراق وجود داشت: «مدیریه الأمن العامه» که عهده‌دار امنیت مدنی شهروندان بود؛ دیگری «مدیریه‌ الأستخبارات العسکریه» که نظامیان را زیر نظر داشت. پس از روی کار آمدن بعثیان دستگاه «المخابرات العامه» ایجاد گردید. از این‌رو در آغاز جنگ صدام با ایران سه نهاد امنیتی در عراق وجود داشت: «مدیریه الأمن العامه»، «مدیریه المخابرات العامه» و «مدیریه الأستخبارات العسکریه العامه». در اواخر نیمه نخست دهه هشتاد میلادی «جهاز الأمن الخاص» نیز شکل گرفت که به اختصار توضیحاتی درباره هر یک از این نهادهای امنیتی ارائه می‌شود.
۱ -«الأمن العام» (امنیت عمومی)
«مدیریه الأمن العامه» (اداره کل امنیت عمومی)، قدیمی‌ترین مرکز اطلاعاتی عراق به شمار می‌آیدکه در زمانه قیمومت انگلیس بر عراق- دوره پادشاهی فیصل اول- بر مبنای الگو و ساختار سازمان اطلاعات آن کشور بنا شد. پس از آن که نظام سلطنتی توسط ژنرال عبدالکریم قاسم منقرض گردید، وی برخی از کارکنان «امن العام» را عهده‌دار خبرگیری در قوای مسلح کرد. ژنرال، نسبت به ایجاد «مکتب ‌الخاص» (دفتر ویژه) که زیر نظر خودش اداره می‌شد نیز اقدام نمود.
اداره «الأمن العام» به لحاظ چارت تشکیلاتی و سازمانی زیر مجموعه وزارت کشور بود لیک در پی فروپاشی رژیم پادشاهی، بسیاری از گزارش‌های آن، به خصوص دفتر ویژه، مستقیماً در اختیار رئیس جمهوری و فرمانده کل نیروهای مسلح قرار می‌گرفت. دیری نگذشت امن‌العام توسط قاسم تقویت شد و دامنه وظایف و اختیاراتش گسترش و افزایش یافت.
به دنبال کودتای حزب بعث، اقتدار این نهاد فزونتر گردید و بر شدّت کنترل شهروندان افزوده گشت. در ۱۹۷۱ امن‌العالم در همه استان‌های عراق دفتر دایر کرد. در سال ۱۹۷۳ بر اساس توافقنامه امنیتی میان عراق با شوروی و در چارچوب معاهده دو جانبه همکاری های دوستانه میان دو کشور، بنا به دعوت «یوری آندره پوف»، رئیس سازمان اطلاعات شوروی، شماری از عناصر امن‌العام و کارشناسان دیگر نهادهای امنیتی عراق، برای گذران دوره‌های آموزش در دستگاه‌های KGB (سرویس اطلاعات) و GRU (اطلاعات نظامی) راهی اتحاد جماهیر شوروی شدند. (کنعان مکیه، جمهوریه الخوف، ص ۴۷٫)
ادامه دارد

همچنین ببینید

حکومت مخوف حزب بعث عراق از کودتا تا سقوط (۳)

       قسمت سوم                      …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.